Wie kreeg niet het advies bij het kopen van zijn of haar eerste fles Franse wijn dat, wanneer er Appellation d’Origine Contrôlée op het etiket stond, je te maken had met een goede wijn? Dit zou betekenen dat een wijn die volgens strenge criteria is gemaakt, per definitie goed – of lekker – is. Nu, nee. Alle Bourgognes in de Nederlandse supermarkten dragen de classificatie Appellation d’Origine Contrôlée, maar of wij van die exemplaren enthousiast worden? Hier volgt een selectieve uiteenzetting van hoe de classificaties in Bourgogne te duiden zijn, waarbij verder wordt gekeken dan alleen de AOC Bourgogne.

Wijnen uit Bourgogne zijn onder te brengen in één van de volgende drie classificaties:
– AOC (Appellation d’Origine Contrôlée), tegenwoordig meer treffende geduid als AOP (Appellation d’Origine Protégée);
– IGP (Indication Géographique Protégée), voorheen Vin de Pays;
– Vin de France, voorheen Vin de table.

AOC is een kwaliteitscontrole die betrekking heeft op (a) de regulering en (b) de herkomst (locatie) van het productieproces en die in principe niets zegt over de kwaliteit van de wijn zelf. De classificatie van een appellation is gebaseerd op een reeks objectieve criteria, zoals geografische afbakening, rendement, minimum- en maximumalcoholgehalte en druivensoort. Verreweg de meeste wijnen uit de regio Bourgogne voldoen aan de richtlijnen van de AOC.

De regels binnen de IGP zijn minder streng, ofwel minder veeleisend, dan binnen de AOC. Nogmaals: je kunt je niet vasthouden aan het adagium ‘hoe strenger de regels, des te beter (of, zo je wilt, lekkerder) de wijn’. Voor de gelegenheid opende ik de IGP Coteaux de l’Auxois ‘En Aparté’ 2015 van Domaine Aurélien Febvre. Een heerlijke wijn (100% chardonnay en bovendien ‘vieilles vignes’) die zich geen ‘Bourgogne’ mag noemen.

Vin de France is de derde classificatie. Wanneer een wijn nog niet het proces van chaptalisatie (het toevoegen van suiker aan nog niet vergist druivensap) heeft ondergaan, kan een wijnproducent bij de Franse overheidsinstantie I.N.A.O. een verzoek indienen om de wijn te laten declassificeren tot een zogenaamde Vin de France.

Deze wijnen zijn vooral verkrijgbaar bij coöperaties, zoals Vignerons de Buxy of Cave de Sainte-Marie-la-Blanche. Maar ze zijn wel menigmaal afkomstig van een gelieerde coöperatie in het zuiden van Frankrijk.

Maar je vind ook authentieke en geslaagde exemplaren bij domeinen. Domaine Alain Vignot uit Joigny maakt een Vin de France onder de naam ‘Les Maillotins’ (100% pinot noir). ‘L’Envol’ is een heerlijke, frisse Vin de France van Domaine Jeannin-Naltet in Mercurey (85% aligoté, 15% chardonnay). Omdat ik het hoofdstuk Vin de France hiermee reeds afsluit, nog één voorbeeld: de smaakvolle dorstlesser ‘Melon de Bourgogne’ van de Vignerons de la Colline Éternelle, de kleine coöperatie ten zuiden van Vézelay.

AOC (Appellation d’Origine Contrôlée)

Volgens het standaardwerk Les Vins de Bourgogne (2019) kent de AOC Bourgogne de volgende hiërarchie:
1. Grand Cru;
2a. Village (1er Cru);
2b. Village;
3. Régionale.

Ad 2a/2b: in de literatuur wordt in plaats van village steeds vaker de term communale gebruikt. Ik teken hierbij aan dat in deze bijdrage wordt vastgehouden aan village.
Ad 3: een groot aantal appellations régionales wordt geclassificeerd met extra dénominations géographiques complémentaires (bijvoorbeeld Bourgogne Hautes-Côtes de Beaune, Bourgogne Côte Chalonnaise en Bourgogne Chitry). Tot voor kort werden deze Bourgognes ook ‘subregionaal’ genoemd, maar deze – overigens verwarrende – term komt in de meest recente literatuur niet meer voor. Begint de naam van een wijn met ‘Bourgogne’, dan heb je te maken met een appellation régionale, zelfs wanneer ‘Bourgogne’ wordt gevolgd door de naam van een concrete wijngaard (zoals Bourgogne Côte Chalonnaise ‘Clos de Chenôves’). Hetzelfde geldt voor ‘Mâcon’ en ‘Beaujolais’.

Aan de hiërarchie binnen de AOC liggen zowel kwantitatieve als kwalitatieve criteria ten grondslag. Zo ligt het alcoholpercentage van een rode village tussen 10,5 en 13,5%, en dat van een rode 1er Cru tussen 11 en 14%. Van een 1er Cru climat (unieke wijngaard) mag op grond van een aantal specifieke eigenschappen een constant hoge kwaliteit worden verwacht, en van een Grand Cru climat zelfs een exceptionele kwaliteit. Het is van belang te onderstrepen dat de classificaties Grand Cru, 1er Cru, village en régionale betrekking hebben op de classificatie van wijngaarden en geen uitspraak doen over hoe goed de Bourgogne in je glas daadwerkelijk is.

Wanneer liefhebbers van Bourgogne een classificatiesysteem voor ogen hebben, denken zij meestal aan deze piramide met Grands Crus, 1ers Crus, appellations villages en appellations régionales. Dat is volstrekt begrijpelijk, aangezien alleen binnen de AOC de wijnen ‘Bourgogne’ mogen heten. Bovendien omvatten de AOC’s in Bourgogne qua volume bijna 98% van alle wijnen (tegenover 44% in geheel Frankrijk). Je zou echter kunnen stellen dat hiermee de vaak nobele arbeid van wijnbouwers binnen de IGP-wijndistricten tekort wordt gedaan. En dan zijn er natuurlijk ook nog wijnproducenten die een verdienstelijke Vin de France maken.

Rosé gemaakt van de pinot noir druif wordt op zijn best ‘Bourgogne Rosé’ genoemd, zelfs wanneer de druiven afkomstig zijn van de beste Grands Crus climats in de Côte de Nuits. Eén bekende uitzondering is de rosé uit het wijndorp Marsannay-la-Côte (Côte de Nuits). Deze rosé draagt een unieke appellation village en staat op het etiket van de fles meestal vermeld als ‘Rosé de Marsannay’. Rosé uit de Mâconnais, meestal gemaakt van de gamay druif, heet doorgaans ‘Mâcon Rosé’, een appellation régionale (net als ‘Beaujolais Rosé’).

IGP (Indication Géographique Protégée)

In Bourgogne liggen vier wijndistricten waarbinnen de wijnen als IGP zijn geclassificeerd:
– IGP Coteaux de l’Auxois (ongeveer 50 km ten westen van Dijon);
– IGP Sainte-Marie-la-Blanche (rond het gelijknamige dorp, zeven kilometer ten zuidoosten van Beaune, waar ook de gelijknamige coöperatie is gevestigd);
– IGP Saône-et-Loire (gelijk aan de grenzen van het departement, met onder meer in het zuidwesten Les Coteaux du Brionnais);
– IGP Yonne (gelijk aan de grenzen van het departement, met gespecialiseerde domeinen vooral ten noordwesten van de Chablisien en de Auxerrois).

N.B.: IGP Coteaux de Tannay in het departement Nièvre, en dus binnen de (voormalige) geografische regio Bourgogne, valt onder Vignobles du Centre-Loire. In deze bijdrage laat ik de Beaujolais buiten beschouwing (deze wijnregio kent ook een aantal IGP’s).

De IGP is een relatief onbekend wijnaspect binnen de regio Bourgogne. Wijnen met een IGP-classificatie bieden een grote variëteit aan smaken en kwaliteitsniveaus. Door de mogelijkheid tot hogere rendementen, maar ook door de grotere vrijheid voor experimenten, creativiteit en het gebruik van druivensoorten (tientallen), zijn zij bij uitstek in staat ons aangenaam te verrassen. Een bijkomend voordeel van de IGP-regels, zeker in tijden van geleidelijke opwarming van de aarde, is de ruimte om te experimenteren met klimaatresistente druivenrassen.

Net als binnen een AOC worden binnen een IGP zowel stille wijnen als mousserende wijnen geproduceerd. Deze mousserende wijnen mogen echter niet de naam ‘Crémant de Bourgogne’ of ‘Bourgogne Mousseux’ dragen. Zij heten eenvoudigweg ‘Vin Mousseux’, met vermelding van het wijndistrict, bijvoorbeeld Coteaux de l’Auxois Mousseux. Tot slot de opmerking dat er binnen een IGP geen hiërarchie bestaat zoals village, 1er Cru of Grand Cru, zoals die wel binnen de AOC voorkomt.

Aanbevolen literatuur: Pitiot, S. en Servant, J.C. (2019). Les Vins de Bourgogne. Beaune: Collection Pierre Poupon (in het Engels vertaald: The Wines of Burgundy).

Voor wie wat betreft de AOC de diepte in wil, is het uitstekende artikel Les appellations des vins de Bourgogne van de blog Le Bourguignon (Franstalig) zeer aan te bevelen, evenals de informatieve website van het Bureau Interprofessionnel des Vins de Bourgogne (BIVB). Met daarbij wel de kanttekening dat het BIVB het bestaan van de ‘bourgondische’ IGP’s volstrekt negeert – en dat vooralsnog zal blijven doen.