Wijngaarden in Bourgogne in kaart gebracht

Mercurey Les Bacs (Wijn uit Bourgogne)

Het markeren van wijngaarden, in dit geval een climat in het gehucht Touches (Mercurey), gebeurt in Bourgogne meer en meer middels een klein kunstwerk

Voor de liefhebbers van de wijnen uit Bourgogne is kaart kijken nooit meer hetzelfde sinds de recente lancering van Bourgogne Maps (Atlas interactief de Vins de Bourgogne). In één oogopslag zien wij het geografische productiegebied van de wijnregio Bourgogne. Door te scrollen wordt de kaart vergroot tot op het niveau van een wijngaard. Wij lezen de naam van een unieke wijngaard en door de inkleuring komen wij de kwalificatie van een wijngaard te weet (van appellation régionale tot Grand Cru)

In Bourgogne Maps tref je links aan die je naar de nodige achtergrondinformatie leiden op de internetpagina van het Bureau Interprofessionnel des Vins de Bourgogne (BIVB), de initiatiefnemer van Bourgogne Maps. De volgende stap in Bourgogne Maps is het in kaart brengen van de vele wijnproducenten, de feesten en festiviteiten in de wijndorpen en de mogelijkheid om delen van Bourgogne Maps te downloaden in pdf-formaat. Tref je hier en daar nog een oneffenheid aan (Vézelay mist de omringende appellations régionales), weet dat het BIVB hard werkt aan het optimaliseren van dit cartografisch kleinood.

Terroir, climat en lieu-dit
Voor het gemak gebruik ik in mijn bijdragen vaak het woord ‘wijngaard’, terwijl dit in de Bourgogne een kleine vloek in de kerk is. Voor het duiden van een concrete, afgebakende wijngaard kent men in Bourgogne de woorden ‘climat‘ en ‘lieu-dit‘. Terwijl een climat en een lieu-dit elkaar deels of geheel kunnen overlappen, hebben ze elk hun eigen betekenis. Met vooraf de aantekening dat de meeste voorbeelden die volgen, zijn terug te vinden in de voor mij vertrouwde Côte Chalonnaise.

Voordat het verschil tussen een climat en lieu-dit wordt kan worden uitgelegd, dienen wij eerst stil te staan bij een ander woord en dat in Bourgogne zo mogelijk nog meer wordt bewierookt: terroir. Het concept terroir omvat alle natuurlijke elementen (geografisch, geologisch, bodem, plant, klimaat) die, gecombineerd met menselijk handelen, een specifiek product opleveren. Hierbij kun je denken aan de ligging van een wijngaard, de blootstelling aan het zonlicht, maar ook bijvoorbeeld in welke mate de bodem water doorlaat. Het is uiteraard van groot belang op welke wijze een wijnbouwer met deze factoren omgaat, opdat middels zijn of haar vakmanschap alle facetten van het terroir tot in de puntjes kunnen worden vertaald in de karakteristieke Bourgognes.

Een climat is een exact omlijnde wijngaard (al dan niet omheind) met samenhangende kenmerken betreffende de geologische en klimatologische omstandigheden. Elk climat in Bourgogne heeft zijn specifieke eigenschappen. Sta je binnen een climat dat een bepaalde wijn voortbrengt, wijs naar een belendend climat en de wijn zal aldaar weer anders smaken. Het zijn dan ook de climats die in Bourgogne Maps inzichtelijk zijn gemaakt. En het zijn de climats van de prestigieuze Côte d’Or die sinds enkele jaren behoren tot het culturele erfgoed van de Unesco.

De begrippen terroir en climat leunen wat betekenis betreft dicht tegen elkaar aan. Het wordt voor mij een tikkeltje te verwarrend wanneer wij in één zin lezen: “Climats: de terroirs van Bourgogne.” Hoewel je kunt spreken over kenmerken van het terroir van Chablis of het terroir van de Côte de Beaune, houd ik me persoonlijk voor dat je niet met de vinger naar een terroir kunt wijzen. Terroir is een concept, een idee en geen concreet afgebakende wijngaard. Je zou ook kunnen zeggen dat terroir de grondslag biedt voor een climat en niet andersom.

Een climat kan worden onderverdeeld in zogenaamde lieux-dits. Een lieu-dit is een kadastrale indeling van een climat op basis van een topografische en/of historische achtergrond. Zo kent het climat ‘Le Meix Cadot’ in Rully de lieux-dits ‘Le Meix Cadot’, ‘La Chaume’ en ‘La Berge’. Vaak vindt er geen onderverdeling plaats en is de naam van een climat gelijk aan de naam van het lieu-dit, neem bijvoorbeeld ‘La Grande Berge’ in Givry. Soms verschilt de naam van een climat één klein woord (‘le’ of ‘la’) of slechts één letter van een lieu-dit. Zo is ‘Le Clos du Roy‘ een climat in Mercurey, terwijl het lieu-dit de naam ‘Le Clos du Roi‘ draagt. Wij spreken over hetzelfde perceel wijn! Het zijn vooral de lieux-dits die soms in het bezit zijn van slechts één producent. Dan spreek je over een monopole. Vaak begint de naam van een monopole met het woord ‘Clos‘ en dat brengt ons bij …

Clos, cru en cuvée
Zijn terroir, climat en lieu-dit de belangrijkste begrippen betreffende wijngaarden in Bourgogne, er rest nog een handvol andere Franse woorden die refereren aan een wijngaard. Clos duidt op een wijngaard die met stenen is omheind en in het bezit van een karakteristieke toegangspoort. Een clos kan een climat of een lieu-dit zijn (of allebei …). Zie je in de wijngaarden de aanduiding van een clos, maar mis je de stenen, dan zijn deze, inclusief de toegangspoort tot de wijngaard, in de loop der tijd verdwenen. Een van de mooiste clos in de Côte Chalonnaise is ‘Clos Salomon’ in Givry. Deze clos heeft het hele pakket, om te beginnen met de mooie stenen toegangspoort tot zowel het gelijknamige domein als de ommuurde wijngaard. ‘Clos Salomon’ is verder een climat, een lieu-dit én een monopole.

Hoewel het woord ‘cru’ is afgeleid van het Franse werkwoord ‘croître’ (groeien), dient het niet te worden verward met een climat of een lieu-dit. Cru wordt in de Bourgogne louter in verband met de classificatie van een climat of een lieu-dit (neem als voorbeelden: 1er Cru en Grand Cru).

Soms lees je op het etiket van een fles een naam die niet correspondeert met een climat of een lieu-dit. De wijnbouwer heeft gekozen voor een vinificatie van de beste druiven van verschillende climats of lieu-dits in een speciale wijnton. In dit geval spreken wij over een cuvée, niet zelden het paradepaardje van een domein. Aan deze wijn wordt doorgaans een zelfverzonnen naam meegeven. Wijnbouwers gebruiken onder meer eigennamen voor een cuvée, zoals ‘Cuvée Agnes’, een Crémant de Bourgogne van Maison Vitteaut-Alberti. Vele versies Chablis ‘village’ bij de lokale coöperatie zijn cuvées, waarbij het karakter van een bepaalde Chablis een grote rol speelt. ‘Cuvée Vieilles Vignes’ lees je ook soms op het etiket, net zoals ‘Cuvée Spéciale’, ‘Cuvée Prestige’ of ‘Tête de Cuvée‘ (ooit de benaming voor 1er Cru wijngaarden). Dergelijke namen dienen stuk voor stuk met een korreltje zout te worden genomen. Hoe veelbelovend de naam van een cuvée ook klinkt, hij zegt in principe (mijn nadruk) niets over de kwaliteit van de wijn.

En waar is het allemaal om te doen? Je staat ergens in Bourgogne binnen een domein met een fles wijn in de hand. Je leest op het etiket: Montagny 1er Cru ‘Les Chaniots’. Vraag aan de wijnbouwer of dit een climat is en kijk tegelijkertijd vol belangstelling naar de kaart van het betreffende wijndistrict die ongetwijfeld tegen de muur is bevestigd. Nu heb je de volle aandacht van de wijnbouwer te pakken en krijg je vervolgens de beste uitleg over de Bourgogne die je je maar kunt wensen. Welkom in de Bourgogne.

Aanbevolen literatuur:
– Pitiot, S. en Servant, J.C. (2014). Les Vins de Bourgogne. Beaune: Collection Pierre Poupon (in het Engels vertaald: The Wines of Burgundy/2016);
– Van Imschoot, G. en Debaere, R. (2016). Ontdek Bourgogne! Antwerpen: Davidsfonds Uitgeverijen;
– Landrieu-Lussigny, M.-H. en Pitiot, S. (2012). Climats et Lieux-Dits des Grands Vignobles de Bourgogne. Atlas et Histoire des Noms de Climats et de Lieux. Parijs: Éditions de Monza & Editions du Meurger;
– Landrieu-Lussigny, M.-H. en Pitiot, S. (2018). La Côte Chalonnaise. Atlas et Histoire des Noms de Climats et de Lieux. Parijs: Éditions de Monza & Editions du Meurger.

De internetpagina van het Bureau Interprofessionnel des Vins de Bourgogne (‘Nos vins, nos terroirs‘ → ‘Nos climats en lieux-dits‘). Engelse editie: ‘Bourgogne Wines‘.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.