Classificaties in de Bourgogne

Bourgogne Chitry (Wijn uit Bourgogne)
Bourgogne Chitry: geen appellation village, maar een appellation régionale

Wie kreeg niet het advies bij het kopen van zijn of haar eerste fles Franse wijn, dat wanneer er ‘Appellation d’Origine Contrôlée‘ op het etiket stond, je te maken zou hebben met een goede wijn? Dat zou betekenen dat een wijn gemaakt volgens strenge criteria per definitie goed of lekker is. Nu, nee. Alle Bourgognes in de Nederlandse supermarkten dragen de classificatie Appellation d’Origine Contrôlée, maar of wij daar enthousiast van worden? Volgt een uiteenzetting, een eerste aanzet hoe de classificaties te duiden in de Bourgogne. Want behalve de basale regels zijn er de bekende uitzonderingen en verder word je geconfronteerd met interessante én verrassende voorbeelden. Hoe wordt bijvoorbeeld een rode Bourgogne geclassificeerd die bestaat uit 50% Volnay en 50% Pommard?

Bericht bewerken

Voorbeeld(opent in een nieuwe tab)Titel toevoegenClassificaties in de Bourgogne

Bourgogne Chitry (Wijn uit Bourgogne)
Bourgogne Chitry: geen appellation village, maar een appellation régionale

Wie kreeg niet het advies bij het kopen van zijn of haar eerste fles Franse wijn, dat wanneer er ‘Appellation d’Origine Contrôlée‘ op het etiket stond, je te maken zou hebben met een goede wijn? Dat zou betekenen dat een wijn gemaakt volgens strenge criteria per definitie goed of lekker is. Nu, nee. Alle Bourgognes in de Nederlandse supermarkten dragen de classificatie Appellation d’Origine Contrôlée, maar of wij daar enthousiast van worden? Volgt een uiteenzetting, een eerste aanzet hoe de classificaties te duiden in de Bourgogne. Want behalve de basale regels zijn er de bekende uitzonderingen en verder word je geconfronteerd met interessante én verrassende voorbeelden. Hoe wordt bijvoorbeeld een rode Bourgogne geclassificeerd die bestaat uit 50% Volnay en 50% Pommard?

De wijnen uit de Bourgogne kennen de volgende drie (basis-)classificaties:
AOC (Appellation d’Origine Contrôlée), wordt AOP (Appellation d’Origine Protégée);
IGP (Indication Géographique Protégée), voorheen Vin de Pays;
Vin de France,
voorheen Vin de table.

AOC is een kwaliteitscontrole die betrekking heeft op (a.) de regulering en (b.) de origine (locatie) van het productieproces en in principe niets zegt over de kwaliteit van de wijn zelf. De classificatie van een appellation is gebaseerd op een reeks criteria, zoals geografische afbakening, rendement, minimaal alcoholgehalte en druivensoort. De meeste Bourgognes voldoen aan de richtlijnen van de AOC.

De regels binnen de IGP zijn minder streng dan binnen de AOC. Nogmaals, je kunt je niet vasthouden aan het adagium ‘hoe strenger de regels, des te beter (lekkerder) de wijn’. Voor de gelegenheid opende ik de IGP Coteaux de l’Auxois ‘En Aparté’ uit 2015 van Domaine Aurélien Febvre. Een heerlijke wijn (100% chardonnay en ook nog een keer ‘vieilles vignes’) die zich geen ‘Bourgogne’ mag noemen.

Vin de France, de derde (basis-)classificatie. Wanneer een wijn nog niet het proces van chaptaliseren (toevoegen van suiker aan nog niet vergist druivensap) heeft ondergaan, kan een wijnproducent een verzoek bij het I.N.A.O. indienen om de wijn te declassificeren tot een zogenaamde ‘Vin de France’. Domaine Alain Vignot uit Joigny in het noordwesten van de Bourgogne maakt er een onder de naam ‘Les Maillotins’ (100% pinot noir). Vaak terug te vinden bij coöperaties, zoals de Verenigde Wijnbouwers uit Buxy of Cave de Sainte-Marie-la-Blanche.

AOC (Appellation d’Origine Contrôlée)

Binnen de AOC Bourgogne kennen wij de volgende hiërarchie:
1.  Grand Cru;
2a. Village (1er Cru);
2b. Village;
3.  Régionale.

Een groot aantal appellations régionales wordt geclassificeerd met een dénominations géographique complémentaires (bijvoorbeeld Bourgogne Hautes-Côtes de Beaune, Bourgogne Côte Chalonnaise en Bourgogne Chitry). Tot vrij recent werden deze Bourgognes ook ‘subregionaal’ genoemd, maar ik zie deze (overigens verwarrende) term in de meest recente literatuur niet meer terug. Wel zie ik steeds vaker het woord ‘communale‘ in plaats van ‘village‘. Teken ik daarom aan dat ik het in deze bijdrage bij ‘village‘ houd.

Even de diepte in. Het lijkt in eerste instantie vreemd dat ondanks het feit dat de wijndorpen Chitry, Coulanges-la-Vineuse, Épineuil en Tonnerre (na de vermelding van ‘Bourgogne’) hun namen mogen plaatsen op het etiket van een wijnfles, hun wijnen worden geclassificeerd als appellation régionale. Het geldt zelfs voor afzonderlijke wijngaarden, zoals Bourgogne Côte Saint-Jacques in Joigny of Bourgogne Montrecul, één van de gepreserveerde hertogelijke wijngaarden nabij Dijon. Vrij geduid: de wijnen kunnen op grond van enkele objectieve criteria bogen op een verhoogd beschermingsniveau. Daarom mag er 13 maal achter ‘Bourgogne’ en 27 maal achter ‘Mâcon’ een geografische duiding worden geplaatst. De in totaal 40 namen voldoen echter niet aan de deels ook kwalitatieve criteria om als appellation village te worden geclassificeerd. Om in het noorden van de Bourgogne te blijven, de witte wijnen uit Vézelay (alleen 100% chardonnay), voorheen geclassificeerd als Bourgogne Vézelay, werden onlangs gepromoveerd tot appellation village. Bourgogne Vézelay werd aldus Vézelay. Rood uit Vézelay blijft slechts ‘Bourgogne’ heten (en niet Bourgogne Vézelay). Betekent zeker niet dat een rode Bourgogne uit Vézelay soms héél lekker kan zijn.

Aan de hiërarchie binnen de AOC liggen zowel kwantitatieve als kwalitatieve criteria ten grondslag. Zo is het alcoholpercentage van een rode village tussen de 10,5 en 13,5%, van een rode 1er Cru tussen de 11 en 14%. Van een 1er Cru mag op grond van een aantal specifieke eigenschappen van het climat (wijngaard) een constant hoge kwaliteit worden verwacht en van een Grand Cru een exceptionele kwaliteit. Wanneer de liefhebbers van Bourgogne een classificatiesysteem voor ogen hebben, gaan hun gedachten meestal uit naar deze piramide met Grands Crus, 1er Crus, appellations villages en appellations régionales. Kan ik een heel eind met meegaan, omdat simpelweg alleen binnen de AOC de wijnen ‘Bourgogne’ mogen worden genoemd. Maar je doet er uiteindelijk te veel wijnbouwers binnen de IGP-wijndistricten mee tekort. Zie bijvoorbeeld hoe een van de mooiste wijnwinkels in Bourgogne, te weten Denis Perret in Beaune, zijn aanbod wijnen classificeert: Grand Cru, 1er Cru, communale, régionale én IGP (wel geen bourgondische IGP’s in het aanbod).

Het is om een aantal redenen mogelijk om binnen de AOC een wijn te declassificeren. Over het algemeen wordt er meestal niet voldaan aan de verwachting die doorgaans van een bepaald climat wordt verondersteld. Bij het mengen van verschillende appellations is declassificatie wettelijk verplicht. Maak je bijvoorbeeld een blend van de Grands Crus ‘Chambertin’ en ‘Clos Vougeot’ (of van een Volnay en een Pommard), ben je verplicht om slechts ‘Bourgogne’ op het etiket te vermelden. Wanneer wijnen binnen een appellation village bij elkaar worden gevoegd, kies je voor de laagste orde. Hagel (2012 en 2013) vernielde een groot deel van de druiven binnen de 1er Cru wijngaarden in Savigny-lès-Beaune. Onder meer Domaine TollotBeaut was genoodzaakt om de resterende 1er Cru oogst te mengen met de opbrengt van de druiven van village wijngaarden. Dit resulteerde in een overigens heerlijke Bourgogne met op het etiket ‘Savigny-lès-Beaune’.

Declassificatie reikt binnen het derde segment van de AOC (appellations régionales) uiteindelijk tot Coteaux Bourguignons. Niet per se de minste wijn, genoeg exemplaren die in vriendelijke bewoordingen werden besproken in wijngidsen en wijntijdschriften. Naast Coteaux Bourguignons kan ook de appellation régionale Crémant de Bourgogne niet worden gedeclassificeerd. De naam ‘Bourgogne Mousseux’, die ook valt binnen het regime van de AOC, is gereserveerd voor rode bubbels gemaakt van louter rode druiven.

Overigens is rosé gemaakt van de pinot noir druif op zijn best ‘Bourgogne Rosé’. Al zijn de druiven afkomstig van de beste Grand Cru wijngaarden in de Côte d’Or. Eén bekende uitzondering: de rosé uit het dorp Marsannay-la-Côte (Côte de Nuits). Deze rosé draagt een appellation village. Vaak zie je ‘Rosé de Marsannay’ op het etiket staan. Rosé uit de Mâconnais, meestal gemaakt van de gamay druif, heet doorgaans ‘Mâcon Rosé’, hetgeen een appellation régionale is.

IGP (Indication Géographique Protégée)

De wijnregio Bourgogne kent vier districten die als een IGP zijn geclassificeerd:
– IGP Coteaux de l’Auxois (ongeveer 50 km ten westen van Dijon);
– IGP Sainte-Marie-la-Blanche (rondom het gelijknamige dorp dat zeven kilometer ten zuidoosten van Beaune ligt);
– IGP Saône et Loire (gelijk aan de grenzen van het departement, met onder meer ‘Les Coteaux du Brionnais’);
– IGP Yonne (gelijk aan de grenzen van het departement). Domaine Félix et Fils uit Saint-Bris-le-Vineux maakt een IGP Yonne (100% sauvignon blanc).

N.b.: IGP Coteaux de Tannay in het departement Nièvre, dus binnen de oude geografische regio Bourgogne, valt onder Vignobles du Centre-Loire. Verder laat ik in deze bijdrage de Beaujolais buiten beschouwing (kent ook een aantal IGP’s).

De IGP is een relatief onbekend aspect binnen de wijnregio Bourgogne. Wijnen geclassificeerd als een IGP schotelen ons een grote variëteit voor wat smaak en kwaliteit betreft. Met meer ruimte voor experimenten, creativiteit en druiven-soorten (soms tientallen) zijn ze in staat om ons positief te verrassen. Zo maakte ik vrij recent mijn eerste ronde binnen de IGP Coteaux de l’Auxois. Hier blijkt een aantal geëngageerde wijnbouwers zeer attractieve wijnen te maken. Eenzelfde ervaring bij het bezoek aan Cave Sainte-Marie-la-Blanche in het gelijknamige dorp. Binnen een IGP worden zowel stille wijnen als bubbels geproduceerd.

Aanbevolen literatuur: Pitiot, S. en Servant, J.C. (2019). Les Vins de Bourgogne. Beaune: Collection Pierre Poupon. In het Engels vertaald (The Wines of Burgundy).

Wat betreft de AOC de diepte in met het uitstekende artikel Les appellations des vins de Bourgogne, een bijdrage van de blog Le Bourguignon (in het Frans).

Verder de informatieve internetpagina van het Bureau Interprofessionel des Vins de Bourgogne (BIVB). Wel met de opmerking dat het BIVB tot op heden het bestaan van de bourgondische IGP’s, althans op zijn internetsite, volstrekt negeert. Gelet op de oorspronkelijke programmering van Grands Jours de Bourgogne 2020, met een heuse IGP-proeverij, hopelijk niet lang meer.

De wijnen uit de Bourgogne kennen de volgende drie (basis-)classificaties:
AOC (Appellation d’Origine Contrôlée), wordt AOP (Appellation d’Origine Protégée);
IGP (Indication Géographique Protégée), voorheen Vin de Pays;
Vin de France,
voorheen Vin de table.

AOC is een kwaliteitscontrole die betrekking heeft op (a.) de regulering en (b.) de origine (locatie) van het productieproces en in principe niets zegt over de kwaliteit van de wijn zelf. De classificatie van een appellation is gebaseerd op een reeks criteria, zoals geografische afbakening, rendement, minimaal alcoholgehalte en druivensoort. De meeste Bourgognes voldoen aan de richtlijnen van de AOC.

De regels binnen de IGP zijn minder streng dan binnen de AOC. Nogmaals, je kunt je niet vasthouden aan het adagium ‘hoe strenger de regels, des te beter (lekkerder) de wijn’. Voor de gelegenheid opende ik de IGP Coteaux de l’Auxois ‘En Aparté’ uit 2015 van Domaine Aurélien Febvre. Een heerlijke wijn (100% chardonnay en ook nog een keer ‘vieilles vignes’) die zich geen ‘Bourgogne’ mag noemen.

Vin de France, de derde (basis-)classificatie. Wanneer een wijn nog niet het proces van chaptaliseren (toevoegen van suiker aan nog niet vergist druivensap) heeft ondergaan, kan een wijnproducent een verzoek bij het I.N.A.O. indienen om de wijn te declassificeren tot een zogenaamde ‘Vin de France’. Domaine Alain Vignot uit Joigny in het noordwesten van de Bourgogne maakt er een onder de naam ‘Les Maillotins’ (100% pinot noir). Vaak terug te vinden bij coöperaties, zoals de Verenigde Wijnbouwers uit Buxy of Cave de Sainte-Marie-la-Blanche.

AOC (Appellation d’Origine Contrôlée)

Binnen de AOC Bourgogne kennen wij de volgende hiërarchie:
1.  Grand Cru;
2a. Village (1er Cru);
2b. Village;
3.  Régionale.

Een groot aantal appellations régionales wordt geclassificeerd met een dénominations géographique complémentaires (bijvoorbeeld Bourgogne Hautes-Côtes de Beaune, Bourgogne Côte Chalonnaise en Bourgogne Chitry). Tot vrij recent werden deze Bourgognes ook ‘subregionaal’ genoemd, maar ik zie deze (overigens verwarrende) term in de meest recente literatuur niet meer terug. Wel zie ik steeds vaker het woord ‘communale‘ in plaats van ‘village‘. Teken ik daarom aan dat ik het in deze bijdrage bij ‘village‘ houd.

Even de diepte in. Het lijkt in eerste instantie vreemd dat ondanks het feit dat de wijndorpen Chitry, Coulanges-la-Vineuse, Épineuil en Tonnerre (na de vermelding van ‘Bourgogne’) hun namen mogen plaatsen op het etiket van een wijnfles, hun wijnen worden geclassificeerd als appellation régionale. Het geldt zelfs voor afzonderlijke wijngaarden, zoals Bourgogne Côte Saint-Jacques in Joigny of Bourgogne Montrecul, één van de gepreserveerde hertogelijke wijngaarden nabij Dijon. Vrij geduid: de wijnen kunnen op grond van enkele objectieve criteria bogen op een verhoogd beschermingsniveau. Daarom mag er 13 maal achter ‘Bourgogne’ en 27 maal achter ‘Mâcon’ een geografische duiding worden geplaatst. De in totaal 40 namen voldoen echter niet aan de deels ook kwalitatieve criteria om als appellation village te worden geclassificeerd. Om in het noorden van de Bourgogne te blijven, de witte wijnen uit Vézelay (alleen 100% chardonnay), voorheen geclassificeerd als Bourgogne Vézelay, werden onlangs gepromoveerd tot appellation village. Bourgogne Vézelay werd aldus Vézelay. Rood uit Vézelay blijft slechts ‘Bourgogne’ heten (en niet Bourgogne Vézelay). Betekent zeker niet dat een rode Bourgogne uit Vézelay soms héél lekker kan zijn.

Aan de hiërarchie binnen de AOC liggen zowel kwantitatieve als kwalitatieve criteria ten grondslag. Zo is het alcoholpercentage van een rode village tussen de 10,5 en 13,5%, van een rode 1er Cru tussen de 11 en 14%. Van een 1er Cru mag op grond van een aantal specifieke eigenschappen van het climat (wijngaard) een constant hoge kwaliteit worden verwacht en van een Grand Cru een exceptionele kwaliteit. Wanneer de liefhebbers van Bourgogne een classificatiesysteem voor ogen hebben, gaan hun gedachten meestal uit naar deze piramide met Grands Crus, 1er Crus, appellations villages en appellations régionales. Kan ik een heel eind met meegaan, omdat simpelweg alleen binnen de AOC de wijnen ‘Bourgogne’ mogen worden genoemd. Maar je doet er uiteindelijk te veel wijnbouwers binnen de IGP-wijndistricten mee tekort. Zie bijvoorbeeld hoe een van de mooiste wijnwinkels in Bourgogne, te weten Denis Perret in Beaune, zijn aanbod wijnen classificeert: Grand Cru, 1er Cru, communale, régionale én IGP (wel geen bourgondische IGP’s in het aanbod).

Het is om een aantal redenen mogelijk om binnen de AOC een wijn te declassificeren. Over het algemeen wordt er meestal niet voldaan aan de verwachting die doorgaans van een bepaald climat wordt verondersteld. Bij het mengen van verschillende appellations is declassificatie wettelijk verplicht. Maak je bijvoorbeeld een blend van de Grands Crus ‘Chambertin’ en ‘Clos Vougeot’ (of van een Volnay en een Pommard), ben je verplicht om slechts ‘Bourgogne’ op het etiket te vermelden. Wanneer wijnen binnen een appellation village bij elkaar worden gevoegd, kies je voor de laagste orde. Hagel (2012 en 2013) vernielde een groot deel van de druiven binnen de 1er Cru wijngaarden in Savigny-lès-Beaune. Onder meer Domaine TollotBeaut was genoodzaakt om de resterende 1er Cru oogst te mengen met de opbrengt van de druiven van village wijngaarden. Dit resulteerde in een overigens heerlijke Bourgogne met op het etiket ‘Savigny-lès-Beaune’.

Declassificatie reikt binnen het derde segment van de AOC (appellations régionales) uiteindelijk tot Coteaux Bourguignons. Niet per se de minste wijn, genoeg exemplaren die in vriendelijke bewoordingen werden besproken in wijngidsen en wijntijdschriften. Naast Coteaux Bourguignons kan ook de appellation régionale Crémant de Bourgogne niet worden gedeclassificeerd. De naam ‘Bourgogne Mousseux’, die ook valt binnen het regime van de AOC, is gereserveerd voor rode bubbels gemaakt van louter rode druiven.

Overigens is rosé gemaakt van de pinot noir druif op zijn best ‘Bourgogne Rosé’. Al zijn de druiven afkomstig van de beste Grand Cru wijngaarden in de Côte d’Or. Eén bekende uitzondering: de rosé uit het dorp Marsannay-la-Côte (Côte de Nuits). Deze rosé draagt een appellation village. Vaak zie je ‘Rosé de Marsannay’ op het etiket staan. Rosé uit de Mâconnais, meestal gemaakt van de gamay druif, heet doorgaans ‘Mâcon Rosé’, hetgeen een appellation régionale is.

IGP (Indication Géographique Protégée)

De wijnregio Bourgogne kent vier districten die als een IGP zijn geclassificeerd:
– IGP Coteaux de l’Auxois (ongeveer 50 km ten westen van Dijon);
– IGP Sainte-Marie-la-Blanche (rondom het gelijknamige dorp dat zeven kilometer ten zuidoosten van Beaune ligt);
– IGP Saône et Loire (gelijk aan de grenzen van het departement, met onder meer ‘Les Coteaux du Brionnais’);
– IGP Yonne (gelijk aan de grenzen van het departement). Domaine Félix et Fils uit Saint-Bris-le-Vineux maakt een IGP Yonne (100% sauvignon blanc).

N.b.: IGP Coteaux de Tannay in het departement Nièvre, dus binnen de oude geografische regio Bourgogne, valt onder Vignobles du Centre-Loire. Verder laat ik in deze bijdrage de Beaujolais buiten beschouwing (kent ook een aantal IGP’s).

De IGP is een relatief onbekend aspect binnen de wijnregio Bourgogne. Wijnen geclassificeerd als een IGP schotelen ons een grote variëteit voor wat smaak en kwaliteit betreft. Met meer ruimte voor experimenten, creativiteit en druiven-soorten (soms tientallen) zijn ze in staat om ons positief te verrassen. Zo maakte ik vrij recent mijn eerste ronde binnen de IGP Coteaux de l’Auxois. Hier blijkt een aantal geëngageerde wijnbouwers zeer attractieve wijnen te maken. (In dit geval geen AOC, onder meer vanwege de te hoge ligging van de wijngaarden.) Eenzelfde positieve ervaring bij het bezoek aan Cave Sainte-Marie-la-Blanche in het gelijknamige dorp. Binnen een IGP worden zowel stille wijnen als bubbels geproduceerd, meestal aangeboden voor nog geen vijf euro de fles.

Aanbevolen literatuur: Pitiot, S. en Servant, J.C. (2019). Les Vins de Bourgogne. Beaune: Collection Pierre Poupon. In het Engels vertaald (The Wines of Burgundy).

Wat betreft de AOC de diepte in met het uitstekende artikel Les appellations des vins de Bourgogne, een bijdrage van de blog Le Bourguignon (in het Frans).

Verder de informatieve internetpagina van het Bureau Interprofessionel des Vins de Bourgogne (BIVB). Wel met de opmerking dat het BIVB tot op heden het bestaan van de bourgondische IGP’s, althans op zijn internetsite, volstrekt negeert. Gelet op de oorspronkelijke programmering van Grands Jours de Bourgogne 2020, met een heuse IGP-proeverij, hopelijk niet lang meer.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.